Việt Nam đến giai đoạn phải ưu tiên phát triển tài sản trí tuệ

Theo kế hoạch, dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ sẽ được trình Quốc hội xem xét và thông qua tại kỳ họp thứ 10 vào cuối năm nay.

Từ bảo hộ sang thương mại hóa

Điểm mới của dự luật lần này là không chỉ bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, mà còn hướng tới biến kết quả nghiên cứu thành tài sản có thể định giá, mua bán, giao dịch. Nhà nước sẽ hỗ trợ khâu định giá, khai thác, quản lý và cả cơ chế chuyển giao để thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Các doanh nghiệp, cá nhân cũng được khuyến khích đưa tài sản trí tuệ vào quản trị, đầu tư và khởi nghiệp.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, đây là bước chuyển quan trọng: từ “bảo vệ quyền” sang “tài sản hóa và thương mại hóa”. Khi đó, trí tuệ sẽ thực sự trở thành công cụ cạnh tranh chiến lược của doanh nghiệp và quốc gia. Ông lưu ý, tại nhiều nước phát triển, tài sản trí tuệ và các giá trị vô hình đã chiếm tới 70-80% tổng tài sản.

Bài toán định giá và câu chuyện AI

Một vấn đề được đặt ra là ai sẽ định giá tài sản trí tuệ. Bộ trưởng giải thích: doanh nghiệp trước hết có thể tự tính giá trị dựa trên chi phí nghiên cứu, sau đó nhờ tổ chức trung gian thẩm định lại. Khi được định giá khách quan, tài sản này mới có thể mang trao đổi trên thị trường.

Trong thảo luận, nhiều ý kiến cũng băn khoăn về sản phẩm do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra. Một số đại biểu đề nghị làm rõ việc công nhận quyền sở hữu với những sản phẩm này, trong bối cảnh AI phát triển nhanh, mạnh. Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng sản phẩm AI tự tạo hoàn toàn sẽ không được bảo hộ, còn sản phẩm do con người dùng AI như công cụ hỗ trợ thì vẫn được công nhận quyền sở hữu trí tuệ. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đang nghiên cứu để tiến tới xây dựng Luật Trí tuệ nhân tạo riêng.

Hướng tới thị trường trí tuệ

Nếu được thông qua tại kỳ họp Quốc hội cuối năm nay, luật sửa đổi sẽ tạo hành lang pháp lý để tài sản trí tuệ trở thành động lực tăng trưởng kinh tế mới của Việt Nam. Đây không chỉ là thay đổi về luật, mà còn là bước đi cần thiết để đất nước bắt kịp xu thế kinh tế tri thức, nơi “chất xám” được ghi nhận giá trị.